اَلْحَظُّ یَسْعَى إِلَى مَنْ لاَ یَخْطُبُهُ

حدیث : 1407 • صفحه : 75   دانلود تصویر   |   دانلود پی ان جی

ترجمه کلمه به کلمه :

• اَلْحَظُّ : بهره ، نصیب ، سهم
• یَسْعَى : می‌شتابد ، حرکت می‌کند
• إِلَى مَنْ : به سوی کسی که
• لاَ : نه
• یَخْطُبُهُ : آن را میخواهد ، در پی آن می‌رود ، طلب نماید

وقتی آنچه باید برسد، می رسد

این سخن حکیمانه ناظر به حقیقتی بنیادین در باب تقدیر ، روزی و نصیب انسان است. امام علیه السلام در این حدیث می‌فرمایند که «سهمِ مقدّر» به سوی کسی می‌شتابد که حتی خواستار آن نیست ؛ یعنی آن بخشی از نصیب انسان که از سوی خداوند به‌صورت قطعی و حتمی مقدّر شده است ، بدون نیاز به تلاش و طلب ویژه ، خود به انسان می‌رسد.

چنان‌که در شرح مرحوم آقا جمال خوانساری نیز آمده است ، مقصود از این حدیث همهٔ بهره‌ها و نعمت‌ها به‌طور مطلق نیست ، بلکه بخشی از نصیب انسان است که مشروط به هیچ شرطی قرار داده نشده و در علم و ارادهٔ الهی به‌صورت حتمی مقرر شده است. این بخش از بهره ، خواه انسان در پی آن برود یا نرود ، سرانجام به او خواهد رسید.

در مقابل ، روایات دیگری که انسان را به سعی ، کوشش و طلب روزی فرا می‌خوانند ، ناظر به بخش دیگری از بهره‌ها هستند که وصول به آن‌ها مشروط به تلاش و حرکت انسان است ؛ بهره‌ای که اگر انسان آن را بجوید به آن می‌رسد ، و اگر در پی آن نرود ، از دست خواهد رفت.

در واقع ، این حدیث شریف نه نفی‌کنندهٔ تلاش و کوشش است و نه دعوت به سستی و ترک عمل ، بلکه تأکیدی است بر این معنا که آنچه سهم قطعی انسان است ، هرگز از او فوت نخواهد شد. چنین نگرشی آرامش ، قناعت و توکل را در دل انسان تقویت می‌کند و او را از حرص ، اضطراب و رقابت‌های ناسالم بازمی‌دارد ، بی‌آنکه اصل مسئولیت‌پذیری و تلاش را نادیده بگیرد.